Jak zabezpieczymy hałdę w kamieniołomie?
Gmina Kozy realizuje projekt, którego celem jest zabezpieczenie i uporządkowanie terenu nieczynnego kamieniołomu piaskowca. Miejsce to przez lata było zdegradowane i wymagało działań, które poprawią bezpieczeństwo oraz przywrócą mu przyrodniczą wartość. Dzięki realizowanej inwestycji dawny kamieniołom stanie się przestrzenią bezpieczniejszą, bardziej przyjazną dla środowiska i ciekawą z punktu widzenia edukacji przyrodniczej.
Projekt nosi nazwę „Zabezpieczenie hałdy poeksploatacyjnej w nieczynnym kamieniołomie piaskowca w Gminie Kozy” i jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Funduszy Europejskich dla Śląskiego 2021–2027, z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Pozyskane dofinansowanie wynosi ponad 7,3 mln zł.
Na czym będą polegały prace?
W pierwszym etapie powstanie pełna dokumentacja projektowa oraz zostaną uzyskane wymagane pozwolenia. Następnie rozpoczną się roboty w terenie, których głównym celem będzie zabezpieczenie hałdy i skarp kamieniołomu, tak aby ograniczyć ryzyko osuwisk i poprawić bezpieczeństwo odwiedzających.
W ramach inwestycji planowana jest m.in.:
Przybliżony obszar planowanej inwestycji na mapie turystycznej
Kiedy realizacja?
Projekt będzie realizowany w latach 2025–2027.
Co zyskają mieszkańcy?
To inwestycja, która łączy bezpieczeństwo, troskę o środowisko i tworzenie wartościowej przestrzeni dla mieszkańców – dziś i dla przyszłych pokoleń.
Pytania i odpowiedzi o projekcie
Rozpoczynając realizację projektu, zebraliśmy w jednym miejscu najważniejsze informacje oraz odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania. W miarę postępu prac będziemy na bieżąco uzupełniać i aktualizować treści, tak aby nasi mieszkańcy mieli wiedzę i stały dostęp do rzetelnych informacji o inwestycji.
1. Czyją własnością jest teren w kamieniołomie?
Teren kamieniołomu jest własnością Gminy Kozy. Gmina nabyła ten teren w 2010 roku od Skarbu Państwa.
2. Gdzie znajduje się hałda i czym ona właściwie jest?
Hałda to nasyp znajdujący się w północno-zachodniej części naszego kamieniołomu – rozciąga się powyżej parkingu i trasy dojściowej (tzw. trawersu) aż do poziomu spacerowego, którym przebiega zielony szlak i na którym znajduje się dobrze znana mieszkańcom ławeczka z kózką.
To właśnie tam, w czasach aktywnej działalności kamieniołomu, składowano łupki – fragmenty skał oddzielane od wydobywanego piaskowca, które nie nadawały się do wykorzystania. Te łupki mają specyficzne właściwości: chłoną dużo wilgoci, łatwo się kruszą i są podatne na wymywanie przez wodę, co jest często zauważalne po intensywnych opadach. Dlatego teren ten wymaga szczególnej uwagi i zabezpieczenia – by był bezpieczny, stabilny i mógł dalej służyć jako przestrzeń spacerowa i przyrodnicza.
3. Dlaczego podjęliśmy starania o pozyskanie środków na rekultywację hałdy?
Podjęliśmy starania o pozyskanie środków na rekultywację hałdy, ponieważ tego typu finansowanie pojawia się niezwykle rzadko i zazwyczaj nie obejmuje działań na terenach poprzemysłowych, takich jak kamieniołomy. Tymczasem hałda w kamieniołomie w naszym przypadku stanowi osuwisko, które wymaga badań geotechnicznych oraz objęcia szczególnym nadzorem.
Dodatkowo, dostrzegając wyjątkowy potencjał przyrodniczy kamieniołomu, planujemy rozwijać roślinność na obszarze hałdy, wspierając w ten sposób różnorodność biologiczną i procesy sukcesji naturalnej. Nasze działania łączą więc aspekt bezpieczeństwa z troską o środowisko, co czyni ten projekt nie tylko koniecznym, ale i wartościowym z punktu widzenia ochrony przyrody oraz lokalnej społeczności.
4. Skąd będą pochodzić środki na rekultywację hałdy i czy w finansowaniu tej inwestycji będą brać udział prywatni inwestorzy?
Środki na rekultywację hałdy będą pochodzić przede wszystkim Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021-2027 (Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji) Działanie: FESL.10.07 Rekultywacja terenów poprzemysłowych, zdewastowanych, zdegradowanych na cele środowiskowe. Ich uzupełnienie będą stanowić środki własne Gminy Kozy. W finansowaniu tej inwestycji nie będą brać udziału prywatni inwestorzy.
5. Dlaczego pozyskanych środki nie przeznaczymy na inne potrzebne inwestycje gminne, np. budowę dróg?
Nie możemy przeznaczyć pozyskanych środków na np. na cele drogowe, gdyż działanie: FESL.10.07 w unijnym projekcie przewiduje tylko i wyłącznie przeznaczenie środków na rekultywację terenów poprzemysłowych, zdewastowanych, zdegradowanych na cele środowiskowe.
6. Jaką kwotę pozyskaliśmy?
Pozyskaliśmy naprawdę imponujące dofinansowanie na realizację tego projektu! Dzięki środkom zewnętrznym możemy przeprowadzić kompleksowe prace rekultywacyjne i przyrodnicze w kamieniołomie, przy minimalnym udziale środków własnych gminy.
Całkowita wartość dofinansowania to:
Dla porównania, wkład własny Gminy Kozy to jedynie 494 289,28 zł, co stanowi mniej niż 6% całkowitego budżetu projektu.
7. Jakie będzie zakres i etapy prowadzonych prac?
Prace będą podzielone na dwa etapy. W pierwszym etapie, wyłoniony Wykonawca
w trybie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11 września 2019r. Prawo zamówień publicznych będzie zobowiązany do przygotowania dokumentacji projektowej. Drugi etap będzie realizacją prac projektowych i będzie się wiązał z pracami budowlanymi i przyrodniczymi.
Na początku przeprowadzimy dokładną inwentaryzację przyrodniczą, aby lepiej poznać rośliny i zwierzęta występujące na tym terenie. Następnie skupimy się na zabezpieczeniu żlebów na hałdzie, które są miejscami szczególnie narażonymi na erozję i osuwiska – dzięki tym pracom teren stanie się stabilniejszy i bezpieczniejszy.
Równolegle rozpoczniemy działania przyrodnicze, które mają na celu rozwój bioróżnorodności – będziemy wspierać rodzime gatunki roślin, usuwać inwazyjne oraz tworzyć dogodne warunki dla ptaków i małych ssaków.
Powstanie również ścieżka edukacyjna z tablicami informacyjnymi, która poprowadzi od parkingu, dalej obok ruin dawnej kolejki linowej, aż do znanego mieszkańcom punktu widokowego – ławeczki z kózką. Będzie to doskonała okazja do spacerów, odpoczynku i poznawania przyrody naszego wyjątkowego kamieniołomu.
8. W jakich terminach będą odbywać się prace i na kiedy planowane jest ich zakończenie?
Zakładamy, że etap projektowy potrwa do lutego 2027 roku, całość projektu planujemy z kolei zakończyć w listopadzie 2027 roku.
9. Czy wyłoniono wykonawcę prac?
Tak, wyłoniono już wykonawcę robót poprzez przetarg nieograniczony. W wyniku przetargu wybrana została oferta firmy MODERATO Sp. z o.o. z Oświęcimia, która zaoferowała wykonanie zadania w kwocie 7 450 000,00 zł. W dniu 03.12.2025 r podpisano też umowę z firmą MODERATO.
10. Czy w czasie trwania prac będzie można korzystać z kamieniołomu oraz miejsc postojowych na końcu ul. Piaskowej?
W czasie przygotowywania dokumentacji projektowej będzie możliwe korzystanie z kamieniołomu bez przeszkód. Wyjątek mogą stanowić sytuacje, w którym wykonawca dokumentacji będzie musiał wykonać jakieś badania, np. odwierty w terenie. O takich sytuacjach będziemy oczywiście informować. Drugi etap prac będzie się z całą pewnością wiązał z ograniczeniami z dostępnością do kamieniołomu. Nie oznacza to jednak całkowitego wyłączenia tego obszaru z użytkowania.
11.Czy prowadzone prace negatywnie wpłyną na środowisko naturalne w kamieniołomie?
Zaplanowane prace pozytywnie wpłyną na środowisko naturalne w kamieniołomie, ponieważ ich celem jest poprawa bezpieczeństwa oraz wzmocnienie i ochrona lokalnych wartości przyrodniczych. Działania techniczne będą realizowane z dużą ostrożnością i poprzedzone analizami, tak aby nie zakłócać istniejących siedlisk.
Istotnym elementem prac będzie zwiększenie stabilności hałdy poprzez rozwijanie powierzchni chłonnej systemów korzeniowych drzew. Osiągniemy to m.in. poprzez selektywne ograniczenie wielkości koron, co pozwoli na lepsze zakorzenienie się roślin i poprawi stabilizację gruntu, ograniczając ryzyko osuwisk.
Dodatkowo planujemy przeprowadzenie przeszczepów roślinności rodzimej, eliminację gatunków inwazyjnych, a także budowę budek lęgowych dla ptaków oraz schronień dla małych ssaków. Te działania mają na celu nie tylko ochronę, ale także wzbogacenie bioróżnorodności kamieniołomu, który już dziś ma duży potencjał jako siedlisko przyrodnicze. Prace będą więc prowadzone w duchu zrównoważonego rozwoju, łącząc troskę o bezpieczeństwo z ochroną i wsparciem lokalnych ekosystemów.
12. Czy po zakończeniu inwestycji będzie możliwe korzystanie z kamieniołomu w dotychczasowej formie?
Po zakończeniu prac terenowych kamieniołom pozostanie ogólnodostępny i będzie można z niego korzystać tak jak dotychczas – jego przeznaczenie nie ulegnie zmianie, a teren nie zostanie ogrodzony ani zamknięty. Co więcej, inwestycja zwiększy bezpieczeństwo, uporządkuje przestrzeń i wprowadzi nowe możliwości.
Powstanie ścieżka dydaktyczna z tablicami informacyjnymi, która pozwoli na lepsze poznanie unikalnych walorów przyrodniczych i geologicznych tego miejsca. Jeżeli chodzi o dostępność tego miejsca, będzie ona zwiększona szczególnie dla osób starszych, które będą mogły wyjść specjalnie zaprojektowana ścieżką o niewielkim nachyleniu. Na ścieżce będą ławki, na których będzie można odetchnąć podczas wychodzenia.
